حسن بن نوح القمري البخاري

47

كتاب التنوير (فارسى)

بزرگ ايران بمقتضاى بزرگوارى و شرافت ذاتى خود نام آن بزرگواران را ببزرگى ياد مىكرده‌اند . و از جمله استادان بزرگ طب اسلامى ايرانى كه از پزشكان نامور جهانى بشمارند و آوازه و شهرت جهانى يافته‌اند در اينجا نام چند تن ياد مىشود : محمد بن زكرياى رازى « 1 » در شهر رى ، على بن عباس مجوسى در اهواز ، ابو منصور بخارى در بخارا ، ابو على بن سينا نخست در بخارا و سپس چندى در خوارزم و سرانجام در همدان ، على بن ربن طبرى در طبرستان ، ابو ماهر در شيراز ، ابن مندويه در اصفهان ، سيد اسماعيل در گرگان . اين استادان آثار ارزنده و گرانمايه و بزرگى در دانش پزشكى برجاى گذاشتند ، از جمله چهار كتاب مهم و مبسوط كه بمنزلهء چهار دائرة المعارف طبى است ، و از زمان تاليف تا يك قرن پيش ( تقريبا ) از مراجع عمومى جهانى طبى بشمار

--> ( 1 ) - رازى : ولادت محمد بن زكرياى رازى در سال 240 ه . در شهر رى و وفات او بسال 311 ه . در همان شهر اتفاق شده است ، و نقلا از حسن بن سوار - كه قريب العهد با رازى بوده - وفات او را در سال : « نيف و تسعين و مائتين او ثلثمايه » ترديد از ناقل مىباشد . و قاضى صاعد نوشته است : « و توفى قريبا من سنة عشرين و ثلثمايه » . ( طبقات الامم - قاضى صاعد اندلسى - وفيات الاعيان - ابى خلكان و مختصر الدول و مطرح الانظار ص 105 - 99 - 53 ) . دربارهء مدفن رازى هيچ‌يك از منابع تاريخى و كتب رجال - كه در دست مىباشد - متعرض نشده‌اند ، گرچه همگى بالاجماع و الاتفاق وفات و مدفن او را در شهر رى مىدانند . قبر محمد بن زكرياى رازى به‌طورىكه از كتب مسالك الممالك و برخى كتب تاريخى مستفاد مىگردد : محلهء محمديهء شهر رى كه بزرگترين - يا از بزرگترين - محلات رى بوده و شيعه‌نشين بوده است در جانب غرب رى قرار داشته و بنابراين مىتوان گفت كه ناحيهء 7 محمديهء تهران قسمتى از حومهء محلهء محمديه رى و قسمتى از خود محله مزبور را دربرگرفته است و هنوز هم بنام « محمديه » مشهور است و بقيهء محلات آن شهر عظيم در جانب شرق قرار داشته و تا مسافتى در طرف جادهء خراسان فعلى امتداد داشته است ، و اگر بگوئيم قبرستان رى در حدود ورامين ( مثلا ) واقع بوده پردور از حقيقت سخنى نگفته‌ايم بخصوص كه هنوز هم آثار قبور در آن نواحى ديده مىشود . در كنار شهر ورامين مقابل مسجد جامع قديمى و مخروبه - كه در هفتصد و اندى بنا شده است - هم‌اكنون برجى هست مانند برجى كه در شهر رى فعلى موجود و بنام ( برج طغرل ) مشهور است ، نگارنده از پيرمردان ورامين شنيدم كه مىگفتند اينجا قبر امام فخر رازى مىباشد بديهى است امام فخر در هرات مدفون است و هم‌اكنون قبرش موجود و مزار است و از اينكه ( رازى ) را به امام فخر تفسير مىكنند بدين علت است كه امام فخر رازى نسبتا نزد عوام شهرتى دارد ، مؤيد اين نظر اين است كه آن منطقه گورستان يا يكى از گورستانهاى شهر قديم رى بوده و در مدخل كنونى شهر ورامين هنوز مقبره ، ( امام‌زادهء ) هست كه در جوار آن آثار ديوارهاى كهن با خطوط قديمه موجود مىباشد - اطلاعات نگارنده متعلق بسالها قبل مىباشد اگر تا امروز آن آثار را بر جاى گذاشته و از بيخ و بنياد بر ته كنده باشند ؟ به گمان من اين قبر محمد بن زكرياى رازى مىباشد كه اين‌چنين ناشناخته مانده است !